अटल पेन्शन योजना (Atal Pension Yojana – APY) – 2026

अटल पेन्शन योजना (Atal Pension Yojana – APY) ही भारत सरकारची सामाजिक सुरक्षा योजना आहे. ही योजना विशेषतः असंघटित क्षेत्रातील कामगारांना वृद्धापकाळात नियमित उत्पन्नाची खात्री देण्यासाठी सुरू करण्यात आली आहे. वृद्धापकाळातील आर्थिक सुरक्षिततेसाठी केंद्र सरकारने राबवलेल्या योजनांपैकी ही एक महत्त्वाची योजना असून, राष्ट्रीय निवृत्तीवेतन योजना (NPS) आणि इतर बचत योजनांना पूरक अशी ही योजना आहे.

ही योजना सुरुवातीला स्वावलंबन योजना म्हणून सुरू करण्यात आली होती. नंतर 2015 मध्ये योजनेत बदल करून माजी पंतप्रधान अटल बिहारी वाजपेयी यांच्या सन्मानार्थ या योजनेचे नाव अटल पेन्शन योजना असे ठेवण्यात आले. ही योजना केंद्रीय अर्थसंकल्प 2015 मध्ये जाहीर करण्यात आली आणि 9 मे 2015 रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते कोलकाता येथे औपचारिकरीत्या सुरू झाली.

अटल पेन्शन योजना 18 ते 40 वयोगटातील बचत खातेधारक नागरिकांसाठी असून जे नागरिक आयकर भरत नाहीत त्यांच्यासाठी ही योजना लागू आहे. ही योजना वृद्धापकाळातील आर्थिक जोखीम कमी करण्यास मदत करते आणि आयुष्यभर निश्चित मासिक पेन्शन देण्याची हमी देते. प्रामुख्याने गरीब, वंचित आणि असंघटित क्षेत्रातील कामगारांसाठी ही योजना उपयुक्त आहे. असंघटित क्षेत्रातील कामगारांसाठी उपलब्ध इतर योजनांची माहिती जाणून घेण्यासाठी प्रधानमंत्री श्रमयोगी मानधन योजना देखील पाहता येते.

सभासदाने निवडलेल्या पेन्शन रकमेप्रमाणे ठराविक कालावधीसाठी नियमित योगदान करणे आवश्यक असते. योगदान वेळेवर न भरल्यास आकारले जाणारे शुल्क, दंड आणि व्याज हे PFRDA द्वारे भारत सरकारच्या सल्ल्याने निश्चित केले जाते. योजनेत पारदर्शकता राखण्यासाठी सभासद NPS-CRA (NSDL) पोर्टलवर मोफत तक्रार नोंदवू शकतो.

तक्रार नोंदणीसाठी संकेतस्थळ:
https://www.npscra.nsdl.co.in

योजना वर्णन

अटल पेन्शन योजना ही भारत सरकारची पेन्शन योजना असून निवृत्तीनंतर आर्थिक सुरक्षितता मिळावी यासाठी तयार करण्यात आली आहे. या योजनेअंतर्गत सभासदाने आपल्या कार्यरत आयुष्यात नियमित योगदान केल्यास 60 वर्षांनंतर निश्चित मासिक पेन्शन मिळते. बँक खात्यामधून Auto-Debit पद्धतीने योगदान घेतले जात असल्यामुळे ही योजना शिस्तबद्ध बचतीला प्रोत्साहन देते.

योजना कोणी सुरू केली

ही योजना आर. व्ही. गुप्ता समितीच्या शिफारशींवरून NABARD द्वारे तयार करण्यात आली असून भारतातील सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांमार्फत अंमलात आणली जाते.

योजना कधी सुरू झाली

अटल पेन्शन योजना भारत सरकारने पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली 2015 मध्ये सुरू केली.

कोणाला फायदा होतो

• गरीब नागरिक

• वंचित घटक

• असंघटित क्षेत्रातील कामगार

पात्रता

• किमान वय: 18 वर्षे

• कमाल वय: 40 वर्षे

• पेन्शन सुरू होण्याचे वय: 60 वर्षे

• सभासदाचे योगदान बचत खात्यातून Auto-Debit पद्धतीने घेतले जाते

• योगदान मासिक, त्रैमासिक किंवा सहामाही पद्धतीने करता येते

• सहभागी झाल्यापासून 60 वर्षांपर्यंत नियमित योगदान करणे आवश्यक आहे

पात्रता कशी तपासावी

• जवळच्या बँक शाखेतून

• किंवा NPS-CRA (NSDL) पोर्टलद्वारे

आवश्यक कागदपत्रे

• सक्रिय बँक किंवा पोस्ट ऑफिस बचत खाते

• KYC तपशील संबंधित बँक / पोस्ट ऑफिसमार्फत खात्यातूनच घेतले जातात

लाभ

वयाची 60 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर खालील लाभ मिळतात:

1. किमान हमी पेन्शन
   ₹1,000 / ₹2,000 / ₹3,000 / ₹4,000 / ₹5,000 प्रति महिना (मृत्यूपर्यंत)

2. जोडीदारासाठी पेन्शन
   सभासदाच्या मृत्यूनंतर त्याच रकमेची पेन्शन जोडीदारास आयुष्यभर दिली जाते

3. नामनिर्देशित व्यक्तीस परतावा
   सभासद व जोडीदार दोघांच्या मृत्यूनंतर जमा झालेली संपूर्ण पेन्शन रक्कम नामनिर्देशित व्यक्तीस दिली जाते

अटल पेन्शन योजनेतील योगदानाला कलम 80CCD(1) अंतर्गत करसवलत मिळते. करसवलतीसंबंधी अधिक माहिती घेण्यासाठी आयकर बचत योजना या पृष्ठाला भेट देता येते.

60 वर्षांपूर्वी बाहेर पडणे (Voluntary Exit)

60 वर्षांपूर्वी योजनेतून बाहेर पडल्यास सभासदाने भरलेले योगदान आणि त्यावर मिळालेले प्रत्यक्ष उत्पन्न (खाते देखभाल शुल्क वजा करून) परत दिले जाते.
तथापि, 31 मार्च 2016 पूर्वी योजनेत सहभागी होऊन सरकारी सह-योगदान घेतलेल्या सभासदांना ते परत मिळत नाही.

60 वर्षांपूर्वी मृत्यू झाल्यास

पर्याय 1:
जोडीदार खाते पुढे चालू ठेवू शकतो आणि मूळ सभासद 60 वर्षांचा झाला असता त्या वेळेपासून त्याच रकमेची पेन्शन मिळवू शकतो.

पर्याय 2:
जमा झालेली संपूर्ण पेन्शन रक्कम जोडीदार किंवा नामनिर्देशित व्यक्तीस दिली जाते.

अर्ज प्रक्रिया

ऑनलाइन पद्धत

पर्याय 1 – Net Banking द्वारे

• इंटरनेट बँकिंगमध्ये लॉगिन करा

• APY पर्याय निवडा

• तपशील भरून Auto-Debit साठी संमती द्या

पर्याय 2 – NSDL eNPS पोर्टल
https://enps.nsdl.com/eNPS/NationalPensionSystem.html

• “Atal Pension Yojana” → APY Registration

• Aadhaar / Virtual ID / Offline KYC

• e-Sign करून नोंदणी पूर्ण करा

📞 टोल-फ्री हेल्पलाईन: 1800-110-069

ऑफलाइन पद्धत

• जवळच्या बँक शाखेत किंवा पोस्ट ऑफिसमध्ये

• APY अर्ज फॉर्म भरून सादर करावा

तक्रार नोंद (Grievance)

सभासद मोफत तक्रार नोंदवू शकतो:
https://www.npscra.nsdl.co.in

कोण पात्र नाही

• 1 ऑक्टोबर 2022 पासून आयकर भरणारे नागरिक

• 18 वर्षांखालील किंवा 40 वर्षांवरील व्यक्ती

संदर्भ

https://financialservices.gov.in/beta/en/atal-pension-yojna

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

अटल पेन्शन योजना म्हणजे काय?

अटल पेन्शन योजना ही भारत सरकारची सामाजिक सुरक्षा योजना असून 60 वर्षांनंतर निश्चित मासिक पेन्शन देण्यासाठी सुरू करण्यात आली आहे.

अटल पेन्शन योजनेसाठी कोण पात्र आहे?

18 ते 40 वयोगटातील, आयकर न भरणारे भारतीय नागरिक अटल पेन्शन योजनेसाठी पात्र आहेत.

APY अंतर्गत किती पेन्शन मिळते?

₹1,000, ₹2,000, ₹3,000, ₹4,000 किंवा ₹5,000 इतकी निश्चित मासिक पेन्शन मिळते.

APY चे योगदान कसे भरले जाते?

सभासदाच्या बचत खात्यातून Auto-Debit पद्धतीने मासिक, त्रैमासिक किंवा सहामाही योगदान घेतले जाते.

60 वर्षांपूर्वी खाते बंद करता येते का?

होय, ठराविक अटींनुसार खाते बंद करता येते आणि स्वतःचे योगदान परत मिळते.

सभासदाचा मृत्यू झाल्यास काय होते?

जोडीदाराला पेन्शन मिळते किंवा संपूर्ण जमा रक्कम नामनिर्देशित व्यक्तीस दिली जाते.

आयकर भरणारे नागरिक APY मध्ये सहभागी होऊ शकतात का?

नाही. 1 ऑक्टोबर 2022 पासून आयकर भरणारे नागरिक APY साठी पात्र नाहीत.

APY संदर्भातील तक्रार कुठे करता येते?

सभासद NPS-CRA (NSDL) पोर्टलवर मोफत तक्रार नोंदवू शकतो.

महत्त्वाची सूचना (Government Disclaimer)

ही माहिती शासनाच्या अधिकृत सार्वजनिक स्रोतांवर आधारित आहे. सेवा अटी, प्रक्रिया, शुल्क किंवा कालमर्यादा विभागानुसार बदलू शकतात. अंतिम व अद्ययावत माहितीसाठी नेहमी अधिकृत आपले सरकार पोर्टलचा संदर्भ घ्यावा.

For other yojana details please visit www.yojanaprakashan.in

Disclaimer:

This article is for information purpose. We have tried our best to include as much detailed information from legitimate sources and web-references as possible. If you find any details incorrect or you have any inputs to share us and improve our post; we welcome all your comments. We also want to initiate support services to the once who need help in applying for these portals and services but needs more help. Do write us back here and we will be happy to receive you at our inbox.

Thank you for reading our posts.